على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

841

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

تذويب ( tazvib ) م . ع . گذرانيدن . و ذوب له : ذوآبة ساخت براى او . تذويح ( tazvih ) م . ع . ذوح الابل : پراكنده كرد شتران را . و ذوح ماله : پريشان و متفرق گردانيد مال خود را . تذويل ( tazvil ) م . ع . ذولت ذالا : نوشتم ذال را . تذهيب ( tazhib ) م . ع . زر اندود كردن چيزى را . تذهيب ( tazhib ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زر اندودى و طلاكارى . تذيل ( tazayyol ) م . ع . خراميدن . و تذيل اليه : گستاخى كرد و ميل نمود . و تذيل الغصن : سايه افگند شاخه . تذيؤ ( tazayyo ' ) م . ع . تذيا الجرح و غيره : پاره‌پاره گرديد و تباه شد و يا جدا شد گوشت از استخوان به فساد خون و جز آن . و تذيأ وجهه : آماسيد روى او . تذيئ ( tazyi ' ) م . ع . ذيأه تذييئا : پخت آن را چنان كه بريان و نيك پخته شد و يا گوشت از استخوان جدا گرديد . تذئيب ( taz'ib ) م . ع . ذأب الغلام تذئيبا : گيسو ساخت براى كودك . و ذأب الرجل : ذئبة ساخت براى پالان . تذييخ ( tazyix ) م . ع . رام گردانيدن . و ذيخت النخلة : قبول نكرد گشن را خرما بن . تذيير ( tazyir ) م . ع . ذير الناقة تذييرا : بست پستان ناقه را بپارچه‌اى تا از چوب‌پاره‌ها كه بر پستان بندند آسيبى نرسد . و نيز تذيير : آلودن سر پستان را بذيار . و سياه كردن علتى دندان را يقال ذير فوه ( مجهولا ) اى اسودت اسنانه . تذييل ( tazyil ) ا . ع . ضميمه . تر ( tar ) پ . يكى از حروف اسمى كه هميشه در آخر كلمات در مىآيد و معنى اكثريت و افضليت به آنها مىدهد مانند سرخ‌تر يعنى بسيار سرخ و داناتر يعنى بيش از همه دانا و بزرگتر يعنى بسيار بزرگ و بيش از همه بزرگ ، و اين كلمه از علامات مميزهء صفت است از اسم يعنى چون در آخر كلمه‌اى درآيد كه داراى معنى اسمى و صفتى هر دو باشد آن را مخصوص بمعنى صفتى مىكند مانند عالم كه در موقع اسم و صفت هر دو استعمال مىشود ولى چون گوئيم عالمتر تنها داراى معنى صفتى خواهد بود . تر ( tar ) ا . پ . مرغى كوچك و خوش آواز و كم سكون كه بتازى صعوه خوانند . و مردم سبكسار كه باندك چيزى از جاى در آيد و كسى كه در قمار منازعت كند و يا كسى كه باختهء خود را پس گيرد . و مردم ملوث و ناپاك و بىشرم و مردم فاسق . و ميخ و وتد . تر ( tar ) ص . پ . چيزى كه داراى بلت باشد - مقابل خشك . و هر چيز تازه و آبدار و نمدار و مرطوب و تازه و سبز و نرم . و هر چيز كه پلاسيده و پژمرده نشده باشد مانند گياه تر و ميوهء تر و جز آن . و تر شدن : نمدار شدن . و اعراض كردن . و آزرده گرديدن از ظرافت نمودن كسى . و تر كردن : نم كردن و خيساندن و آب دادن . و تر نهادن : آغشتن و خيسانيدن . و تر و تازه كردن : سرد كردن . و تر و خشك : نمدار و بىنم . و بسيار و اندك . تر ( tarr ) ا . ع . اسب تاتارى تيز رو و اسب متناسب الاعضا و جفاكش . تر ( tarr ) م . ع . تر الشيئ ترا و ترورا ( از باب ضرب و نصر ) : بريده شد آن چيز . و تره : بريد آن را ( لازم و متعدى است ) . و تر العظم : بيرون افتاد استخوان . و ترعن بلده : دور افتاد از شهر خويش . و ترت يده اى سقطت . و نيز تر : انداختن شتر مرغ ما فى البطن خود را . و ترترا و ترورا و ترارة ( از باب سمع و ضرب ) : فربه و با گوشت گرديد . تر ( torr ) ا . ع . اصل و رشتهء راز كه گلكاران بدان اندازه گيرند . و در حال غضب گويند : « لاقيمنك على التر » . ترا ( tar ) ا . پ . ديوار بلند و رفيع مانند ديوار قلعه و كاروانسرا . و خانهء پادشاهان . و ديوارى كه در جلو چيزى كشند و ديوارى كه با كاهگل و گلابه استوار كرده باشند . ترا ( tor ) پ . كلمهء اشاره مخفف تو را و بمعنى خود را نيز مىباشد . تراب ( tar b ) ا . پ . رشحه و ترشح مايعات مانند آب و روغن و شراب و سركه و جز آن از كوزه و سبو و مشك و مانند آنها و چكهء آب و تراوش آن . و خلاب . و حيله و زبان‌آورى و هنر و قابليت . تراب ( ter b ) ا . ع . بن دست گوسپند . تراب ( tor b ) ا . ع . خاك . ج : اتربه و تربان ( terb n ) . و ابو تراب : كنيهء حضرب امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام . تراب آلوده ( tor b - lude ) ص پ . خاك‌آلوده . ترابة ( tor bat ) ا خ . ع . موضعى بيمن . ترابش ( tar bec ) پ . م ح . ترابيدن . و ا . تراوش . ترأبل ( tara'bol ) م . ع . دزد شدن . و بىسردار كارزار كردن . ترابل ( tar bol ) م . ع . شيرى نمودن يقال هو يترابل : او شيرى مىنمايد و مانند شير مىغرد . ترابى ( tor biy ) ا . ص . ع . خاكى . و لقب چند نفر محدث . ترابيدن ( tar bidan ) ف م . پ . تراويدن و ترشح كردن و تراوش كردن . و